اقلام کنترلی و ابزار دقیق
اقلام کنترلی و ابزار دقیق
اقلام کنترلی و ابزار دقیق چیست؟ مجموعه ای از تجهیزات مورد استفاده برای اندازه گیری، پایش، انتقال اطلاعات و کنترل متغیرهای فرایندی در خطوط لوله، تأسیسات و واحدهای صنعتی را اقلام کنترلی و ابزار دقیق مینامیم. این تجهیزات به اپراتور یا سیستم کنترل کمک می کنند که وضعیت پارامترهایی مانند فشار، دما، دبی و سطح سیال دقیقا بررسی کنیم و در صورت نیاز، عملکرد فرایند را تنظیم نماییم.
در اکثر تأسیسات صنعتی، تنها انتقال سیال از طریق لوله کفایت نمی کند بلکه فشار خط، دمای سیال، مقدار جریان عبوری و شرایط عملکرد تجهیزات هم میبایست در محدوده مشخصی قرار گیرند.
به همین خاطر، تجهیزات کنترلی و ابزار دقیق در کنار لوله و اتصالات UPVC، شیرآلات UPVC و سایر تجهیزات پایپینگ مورد استفاده قرار میگیرند.
انتخاب صحیح این تجهیزات اهمیت بسیاری دارد؛ چراکه مشخصات فنی ابزار دقیق باید با نوع سیال، فشار و دمای کاری، محدوده اندازه گیری، نوع اتصال، جنس قطعات در تماس با سیال و شرایط محیطی محل نصب هماهنگ باشد .

ابزار دقیق چیست؟
ابزار دقیق یا Instrumentation به مجموعه تجهیزات و روش هایی گفته می شود که برای اندازه گیری، نمایش، انتقال و کنترل کمیت های فیزیکی و فرایندی به کار گرفته می شوند. فشار، دما، دبی و سطح از مهم ترین متغیرهایی هستند که در سیستم های پایپینگ و بسیاری از واحدهای صنعتی اندازه گیری و کنترل می شوند.
برای مثال، در یک خط انتقال سیال ممکن است فشار توسط گیج یا ترانسمیتر فشار اندازه گیری شود. در بخش دیگری از همان سیستم، دمای سیال توسط تجهیزات اندازه گیری دما و مقدار جریان توسط فلومتر بررسی گردد. اطلاعات حاصل از این تجهیزات می تواند به صورت لوکالی یا محلی نمایش داده شود یا برای مانیتورینگ و کنترل فرایند به سیستم کنترلی انتقال یابد.
بنابراین متوجه می شویم که وظیفه ابزار دقیق صرفاً «اندازه گیری» نیست. بسته به نوع تجهیز و طراحی سیستم، ابزار دقیق می تواند در اندازه گیری، نمایش، ارسال سیگنال، پایش و کنترل فرایند نقش ایفا نماید.
اقلام کنترلی و ابزار دقیق شامل چه تجهیزاتی هستند؟
دامنه تجهیزات ابزار دقیق و کنترلی گسترده است و محصولات این حوزه را می توان بر اساس متغیر مورد اندازه گیری یا عملکرد تجهیز دسته بندی کرد. برخی از مهم ترین گروه های این تجهیزات عبارت اند از:
تجهیزات اندازه گیری و کنترل فشار
همیشه و همیشه فشار یکی از مهم ترین پارامترها در خطوط لوله، مخازن و تجهیزات فرایندی است. افزایش یا کاهش فشار نسبت به محدوده طراحی می تواند عملکرد سیستم را مختل کند و در برخی شرایط، ایمنی تجهیزات را تحت تأثیر قرار دهد.
برای اندازه گیری، نمایش یا انتقال اطلاعات مربوط به فشار از تجهیزاتی مانند گیج فشار، مانومتر، ترانسمیتر فشار، سوئیچ فشار و تجهیزات اندازه گیری اختلاف فشار استفاده می گردد.
خوب است بدانید ، انتخاب تجهیزات فشار هم باید بر اساس محدوده فشار کاری، فشار طراحی، نوع سیال، دمای فرایند، دقت مورد نیاز، نوع اتصال و شرایط نصب انجام شود.
تجهیزات اندازه گیری و کنترل دما
کنترل دما در بسیاری از فرایندهای صنعتی حایز اهمیت بسیار است. تغییر دما می تواند خواص سیال، شرایط فرایند و حتی عملکرد برخی تجهیزات را تغییر دهد.
قطعا می دانید که برای اندازه گیری دما نیز از تجهیزات مختلفی مانند گیج دما، ترمومتر صنعتی، ترموکوپل، RTD، سنسور دما و ترانسمیتر دما استفاده می شود. هر یک از این تجهیزات محدوده کاری و ویژگی های فنی مشخصی دارند و باید متناسب با شرایط فرایند انتخاب شوند.
در زمان انتخاب تجهیزات اندازه گیری دما، عواملی مانند محدوده دمای کاری، دقت، سرعت پاسخ، محل نصب، نوع سنسور و جنس قطعات در تماس با فرایند باید بررسی گردند.

تجهیزات اندازه گیری دبی و جریان
برای تعیین مقدار سیال عبوری از یک خط لوله از تجهیزات اندازه گیری جریان یا فلومتر (Flow Meter) استفاده می شود.
در صنعت، فلومترها بر اساس فناوری اندازه گیری، نوع سیال، سایز خط، فشار، دما و محدوده دبی در مدل های مختلفی تولید می شوند. به همین دلیل است که نمی توان یک نوع فلومتر را برای تمام کاربردهای صنعتی مناسب دانست.
هنگام انتخاب فلومتر باید مشخص کنید که سیال مورد نظر شما مایع، گاز یا بخار است و چه مشخصاتی را دارد. همچنین دبی مورد انتظارتان، سایز لوله، فشار و دمای کاری، دقت مورد نیاز و شرایط نصب هم باید در نظر گرفته شود تا بهترین نتیجه حاصل شود.
تجهیزات اندازه گیری سطح
اندازه گیری سطح برای تعیین مقدار یا ارتفاع مواد موجود در مخازن و تجهیزات فرایندی انجام می شود. بسته به نوع کاربرد، می توان از لول گیج، لول سوئیچ، سنسور سطح و ترانسمیتر سطح استفاده کرد.
نوع ماده داخل مخزن، فشار و دما، ارتفاع مخزن، خواص سیال و دقت مورد نیاز از عوامل مهم در انتخاب تجهیزات اندازه گیری سطح هستند.
ترانسمیترهای ابزار دقیق
ترانسمیتر یکی از تجهیزات ضروری و مهم در سیستم های ابزار دقیق است. وظیفه و نقش آن دریافت مقدار یک متغیر فرایندی و تبدیل آن به سیگنالی مناسب برای انتقال به تجهیزات نمایش، ثبت یا سیستم کنترل است.
ترانسمیترها بر اساس متغیر مورد اندازه گیری به انواع مختلفی مانند ترانسمیتر فشار، ترانسمیتر اختلاف فشار، ترانسمیتر دما، ترانسمیتر سطح و برخی تجهیزات مرتبط با اندازه گیری جریان تقسیم می شوند.
هنگام انتخاب ترانسمیتر باید علاوه بر محدوده اندازه گیری، مواردی مانند دقت، نوع خروجی، اتصال فرایندی، متریال قسمت های در تماس با سیال، درجه حفاظت و شرایط محیط نصب بررسی گردند.
سوئیچ ها و تجهیزات کنترلی
به این نکته توجه داشته باشید که در برخی سیستم ها لازم است با رسیدن یک پارامتر به مقدار مشخص، یک فرمان یا دستور صادر گردد. برای این چنین کاربردها از تجهیزاتی مانند پرشر سوئیچ، فلو سوئیچ، لول سوئیچ و ترموستات یا سوئیچ دما استفاده می شود.
مثلاً، پرشر سوئیچ می تواند با رسیدن فشار به مقدار تنظیم شده، یک سیگنال برای انجام عملکرد مشخص در مدار کنترل ایجاد کند. لول سوئیچ نیز می تواند رسیدن سطح ماده داخل مخزن به نقطه تعیین شده را تشخیص دهد ، تشخیص و اجرای این فرمان ها واقعا مهم هستند.
تفاوت تجهیزات اندازه گیری با تجهیزات کنترلی چیست؟
تمام تجهیزات ابزار دقیق وظیفه یکسانی ندارند. بعضی از آن ها فقط مقدار یک پارامتر را اندازه گیری یا نمایش می دهند، برخی مقدار اندازه گیری شده را به سیگنال قابل انتقال تبدیل می کنند و گروه دیگری در اجرای فرمان های کنترلی نقش دارند.
برای نمونه، یک گیج فشار می تواند فشار را به صورت محلی نمایش دهد، در حالی که ترانسمیتر فشار مقدار فشار را اندازه گیری کرده و سیگنال متناظر را برای سیستم کنترل ارسال می کند.
به همین دلیل هنگام خرید ابزار دقیق، ابتدا باید وظیفه مورد انتظار از تجهیز مشخص شود. انتخاب محصول صرفاً بر اساس نام عمومی آن، بدون بررسی عملکرد مورد نیاز، می تواند به انتخاب اشتباه منجر شود.
کاربرد اقلام کنترلی و ابزار دقیق در صنعت
اقلام کنترلی و ابزار دقیق صنعتی در طیف وسیعی از تأسیسات و فرایندها استفاده دارد. صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، پالایشگاه ها، نیروگاه ها، تأسیسات آب و فاضلاب، صنایع شیمیایی، واحدهای تولیدی و خطوط انتقال سیالات از جمله حوزه هایی هستند که به تجهیزات اندازه گیری و کنترل نیاز دارند.
در یک سیستم صنعتی ممکن است چندین تجهیز ابزار دقیق به صورت هم زمان فعالیت کنند. برای نمونه، فشار ورودی خط اندازه گیری شود، دمای سیال تحت پایش قرار گیرد، دبی عبوری توسط فلومتر مشخص شود و سطح ماده داخل مخزن نیز توسط تجهیزات اندازه گیری سطح کنترل شود. اطلاعات به دست آمده از این تجهیزات امکان بررسی دقیق تر شرایط فرایند و تشخیص تغییرات غیرعادی را فراهم می کند.
نکات مهم در انتخاب و خرید ابزار دقیق
انتخاب ابزار دقیق صنعتی باید بر اساس اطلاعات واقعی فرایند انجام شود. دو تجهیز که از نظر ظاهری مشابه هستند، ممکن است محدوده کاری، دقت، متریال یا کاربرد کاملاً متفاوتی داشته باشند.
پیش از انتخاب محصول، بهتر است حداقل مشخصات زیر تعیین شود:
- نوع پارامتر مورد اندازه گیری: ابتدا باید مشخص شود هدف اندازه گیری فشار، دما، دبی، سطح یا پارامتر دیگری است.
- محدوده اندازه گیری: رنج کاری تجهیز باید متناسب با محدوده واقعی فرایند انتخاب شود.
- فشار و دمای کاری: تجهیز باید توانایی کارکرد در فشار و دمای سیستم را داشته باشد.
- نوع سیال: آب، بخار، هوا، گاز، مواد نفتی و سیالات شیمیایی می توانند الزامات متفاوتی برای انتخاب تجهیزات ایجاد کنند.
- متریال: جنس قسمت هایی از تجهیز که با سیال در تماس هستند باید با شرایط فرایند و خواص سیال سازگار باشد.
- نوع و سایز اتصال: اتصال ابزار دقیق به فرایند باید از نظر نوع، سایز و استاندارد با محل نصب هماهنگ باشد.
- دقت مورد نیاز: دقت لازم برای یک نمایشگر محلی ساده الزاماً با دقت مورد نیاز در یک حلقه کنترل حساس یکسان نیست.
- سیگنال خروجی: در تجهیزات الکترونیکی و ترانسمیترها، نوع سیگنال خروجی و سازگاری آن با سیستم کنترل باید بررسی شود.
- شرایط محیطی: رطوبت، گردوغبار، دمای محیط، فضای باز یا بسته بودن محل نصب و شرایط ویژه محیط صنعتی می توانند در انتخاب تجهیز مؤثر باشند.همچنین، برای نصب ایمن و ثابت نگهداشتن تجهیزات روی خطوط لوله، تابلوها یا سازههای نگهدارنده، انتخاب بست و پیچ مناسب با وزن تجهیز، شرایط محیطی و نوع نصب اهمیت دارد.
بنابراین، در خرید اقلام کنترلی و ابزار دقیق نباید تنها قیمت یا برند محصول مبنای تصمیم گیری باشد. تطابق مشخصات فنی تجهیز با شرایط واقعی پروژه، معیار اصلی انتخاب است.
چرا مشخصات فنی در خرید تجهیزات ابزار دقیق اهمیت دارد؟
ابزار دقیق مستقیماً با اطلاعات فرایند سروکار دارد. انتخاب تجهیز نامناسب ممکن است باعث اندازه گیری نادرست، کاهش عمر مفید تجهیز یا عملکرد نامناسب سیستم شود.
برای مثال، اگر یک گیج فشار بدون توجه به محدوده واقعی فشار انتخاب شود، ممکن است قرائت مناسبی در محدوده کاری سیستم ارائه نکند. همچنین استفاده از متریال نامتناسب با یک سیال خورنده می تواند عمر تجهیز را کاهش دهد.
قیمت اقلام کنترلی و ابزار دقیق
قیمت تجهیزات ابزار دقیق به مشخصات فنی محصول وابسته است و نمی توان برای تمام تجهیزات این گروه محدوده قیمت یکسانی در نظر گرفت.
برند و کشور سازنده، نوع تجهیز، محدوده اندازه گیری، کلاس دقت، متریال، نوع اتصال، سیگنال خروجی، درجه حفاظت، استانداردها و امکانات جانبی از عواملی هستند که می توانند بر قیمت نهایی محصول تأثیر بگذارند.
برای مقایسه قیمت دو محصول نیز باید ابتدا مشخصات فنی آن ها را بررسی کنیم. ارزان تر بودن یک مدل زمانی اهمیت دارد که از نظر مشخصات اصلی، پاسخ گوی نیاز پروژه باشد.

خرید اقلام کنترلی و ابزار دقیق
برای خرید اقلام کنترلی و ابزار دقیق ابتدا نوع کاربرد و مشخصات فرایند را مشخص میکنیم. در پروژه های صنعتی بهتر است اطلاعاتی مانند نوع تجهیز، رنج اندازه گیری، فشار، دما، نوع سیال، سایز و استاندارد اتصال، متریال و مشخصات سیگنال مورد نیاز پیش از انتخاب محصول اماده شوند.
این اطلاعات امکان مقایسه صحیح مدل های مختلف را برایمان فراهم می کند و احتمال انتخاب تجهیز نامتناسب با پروژه را کاهش می دهد.
در این دسته بندی، محصولات مرتبط با تجهیزات اندازه گیری، تجهیزات کنترلی و ابزار دقیق مورد استفاده در خطوط لوله و تأسیسات صنعتی ارائه می شوند. با اضافه شدن محصولات، می توانیم مشخصات فنی مدل های مختلف را بررسی کرده و متناسب با نیاز پروژه، تجهیزات مورد نظر را انتخاب کنیم.
